(Tất cả bài vở trong website nầy đều được An B́nh Hạnh Phúc giữ bản quyền.
Mọi trích dẫn phải xin phép trước.
Copyright (C) by Peace & Happiness Ministry
All rights reserved)
|
| 10 Phương Cách Để Thất Bại Trong Vai Tṛ Làm Cha Làm Mẹ |
01. Cha mẹ cải lộn kịch liệt trước mặt con cái. Nhưng nếu có khách đến th́ cha mẹ đóng kịch thương yêu ch́u chuộng nhau lắm.
02. Gạt qua một bên những câu hỏi của con cái bằng những câu trả lời như, "Đừng làm phiền ba mẹ, ba mẹ bận lắm."
03. Không quan tâm đến bạn bè của con cái, để chúng muốn chơi với bạn như thế nào cũng được.
04. Không bao giờ đặt kỷ luật ra cho đời sống của con cái, chỉ dùng tâm lư mà thôi.
05. Trách mắng con cái về việc học, nhưng không bao giờ khen thưởng khi chúng thành công.
06. Bày tỏ t́nh thương bằng vật chất. Chúng đ̣i ǵ là được nấy.
07. Không bao giờ nói chuyện với chúng về những bài học của đời sống. Thay vào đó lại để chúng tự t́m hiểu qua bạn bè, sách vở, hay báo chí không làm mạnh.
08. Tạo cho con cái những gương xấu qua cách sống của ḿnh. Khiến con cái nghĩ rằng khi chúng lớn lên chúng sẽ không muốn giống như cha mẹ.
09. Nếu có ai cho ḿnh biết rằng con cái đang hư hỏng, th́ cha mẹ tuyệt đối từ chối không nghe không tin điều đó.
10. Để cho con cái c̣n tuổi vị thành niên tự do quyết định về tín ngưỡng. Không chỉ dẫn, cố vấn, hay có những ảnh hưởng trên chúng.
|
|
Hai Mươi Cách Vô T́nh Đưa Con Cái Chúng Ta Đến Chỗ: Nghiện Ngập, Hư Hỏng, Chống Đối, Băng Đảng
(TWENTY WAYS TO ENCOURAGE YOUR CHILDREN TO USE DRUGS AND BECOME HOODLUMS,TRAMPS AND REBELS)
1. Không Bao Giờ Có Bữa Ăn Chung Trong Gia Đ́nh (Never eat together as a family).
2. Không Bao Giờ Có Th́ Giờ Cả Gia Đ́nh Cùng Sinh Hoạt Chung (Never have weekly, monthly, or annual family outings that they can look forward to as a family unit).
3. Ra Lệnh Cho Con Cái Mà Không Biết Lắng Nghe (Talk to your children, not with them; never listen).
4. H́nh Phạt Con Cái Trước Đám Đông. KHông Bao Giờ Khen Ngợi Hay Khuyến Khích Những Hành Động Tốt. (Punish your children in public, and never praise them or reinforce their positive behavior).
5. Luôn Luôn Giải Quyết Rắc Rối Cho Con Cái, KHông Để Chúng Tập Làm Sự Quyết Định Cho Đời Sống (Always solve their problems; make their decisions for them).
6. Giao Cho Trường Học Và Hội Thánh Có Bổn Phận Dạy Dỗ Con Cái (Leave the responsibility of teaching morality arid spiritual training to the schools and the church).
7. Không Bao Giờ Cho Con Cái Kinh Nghiệm Những Đau Đớn, Thiếu Thốn, Mệt Mơi, Mạo Hiểm, Bực Dọc, Thất Bại, ... (Never let your children experience cold, fatigue, adventure, Injury, risk, challenge, experimentation, failure, frustration, discouragement, and so on).
8. Đe Doạ Sẽ H́nh Phạt Con Cái Nếu Chúng Làm Điều Sai (Threaten your children (e.g., “If you ever try drugs or alcohol, I’ll punish you”).
9. Đ̣i Hỏi Con Cái Phải Có Tất Cả Điểm A Trong Mọi Môn Học (Demand your children to get A’s in all subjects in school).
10. Không Để Cho Con Cái Có Tinh Thần Trách Nhiệm. Lúc Nào Cũng Lo Dọn Dẹp Đồ Chơi Cho Chúng (Always pick up after your children, and don’t encourage them to accept responsibility).
11. Không Khuyến Khích Con Cái Bày Tỏ Cảm Xúc Của Chúng (Discourage your children from talking about their feelings) (anger, sadness, fear, etc.).
12. Quá Bảo Vệ Con Cái, KHông Dạy Chúng Biết Ư Nghĩa Của Hai Chữ " Trách Nhiệm" (Be overprotective, and don’t teach your child the meaning of the word “consequence.”)
13. Khiến Cho Con Cái Có Cảm Giác Rằng Những Lỗi Lầm Của Chúng Là Những Tội Lỗi (Make your children feel that their mistakes are sins).
14. Không Giải Thích Lư Do Khi Chúng Hỏi, Mà Chỉ Nói "Bởi V́ Ba Má Nói Vậy. (Put your children off when they ask “Why’?” and tell them, “Because I said so,”)
15. Hướng Dẫn Cho Con Cái Tin Rằng Bạn Toàn Hảo Và Không Bao Giờ Phạm Tội (Lead your children to believe that you are perfect and infallible.)
16. Giữ Cho Không Khí Trong Gia Đ́nh Lúc Nào Cũng Hổn Độn, Chiến Tranh (Keep your home atmosphere in a state of chaos.)
17. Không Bao Giờ Cho Con Cái Biết Rằng Bạn Yêu Chúng, và Không Nói Về Cảm Xúc Của Bạn Đối Với Chúng (Never tell your children how much you love them, and never discuss your feelings with them.)
18. Không Bao Giờ Bảy Tỏ T́nh Cảm Đối Với Chúng (Never hug them or display affection in front of them.)
19. Lúc Nào Cũng Nghĩ Đến Điều Xấu, Không Cho Chúng Cơ Hội dể Nghi Ngờ (Always expect the worse, and never given them the benefit of the doubt.)
20. Không Bao Giờ Tin Tưởng Nơi Chúng (Don’t ever trust them.)
|
|
NÓI VỚI TUỔI DẬY TH̀
Giai đoạn khó khăn nhất của trẻ vị thành niên là vào lứa tuổi dậy th́, từ 13 đến 18 tuổi. Trong mọi xă hội, mọi quốc gia, lứa tuổi này thường được các bậc cha mẹ đề cập đến một cách e dè. Sự thay đổi về sinh lư cũng như tâm lư để sửa soạn cho một đứa trẻ con trở thành người lớn, là một giai đoạn rất quan trọng. Nhân cách của các em được thành tựu ở trong giai đoạn này, cũng như tâm tánh, và phương cách sống.
Những đứa trẻ trưởng thành một cách tốt đẹp, phần lớn là nhờ những bậc cha mẹ biết cách giúp đỡ chúng vượt qua giai đoạn khó khăn này. Những bậc phụ huynh này đă để dành nhiều th́ giờ trong thời khóa biểu bận rộn của ḿnh, để sinh hoạt với các em.
NHU CẦU ĐƯỢC NÓI VÀ ĐƯỢC NGHE
Trẻ em có nhu cầu cần được chú ư và được nghe. Sự kiện này khiến trẻ phát triển tánh tự trọng và cảm thấy ḿnh có giá trị. Nhiều bạn v́ cuộc sống bận rộn ít khi giao tiếp với con cái, thường vẫn nghĩ rằng. "Ḿnh làm lụng cực khổ để lo cho nó cơm ăn, áo mặc. Nó phải tự hiểu là cha mẹ thương yêu nó chứ!", mà họ quên rằng con ḿnh chỉ là một đứa trẻ, nó không thể hiểu ngầm hay tự hiểu mọi việc chung quanh nó được. Trẻ con chỉ có thể diễn dịch được sự ân cần của bạn, qua cách thức mà bạn đối xử với nó thôi.
Trong mối tương quan với con cái trong nhà, bạn thường là người nói, chứ không phải là người nghe. Bạn đ̣i hỏi con cái phải hiểu và phải thông cảm cho bạn. Bạn đ̣i hỏi ở đứa trẻ một chức năng nặng nề, mà ngay cả chính bạn cũng không thể làm nổi. Đó là thông cảm và hiểu kẻ khác.
Trẻ vị thành niên đang ở trong giai đoạn thiết lập nhân cách của nó (personnality). Em cần phải phát biểu những ư tưởng riêng tư, những điều em nghĩ, những quan điểm riêng của em về thế giới chung quanh. Nếu bạn không cho em cơ hội để nói, làm sao bạn biết được những ư niệm này đúng hay sai để mà hướng dẫn.
Hăy kiên nhẫn bày tỏ sự thông cảm lắng nghe ư kiến của con cái, cho dù ư kiến đó làm bạn hết sức bực bội. Phải nhớ rằng đây chỉ là một ư nghĩ, nó chưa phải là một triết lư sống hay đă được thực hành.
Hăy ôn tồn vui vẻ, giải thích cho con với những thí dụ hay bằng chứng giản dị mà em đă thấy và hiểu được. Đừng vội vă la mắng và chận đứng ngay khi câu nói vừa được thốt lên khỏi miệng trẻ. Đừng làm cho con cái học cách che dấu tâm tư của chúng, và chỉ nói hùa theo những điều mà bạn muốn nghe.
Trẻ vị thành niên có rất nhiều điều muốn được khám phá, muốn biết. Chúng rất ṭ ṃ về thế giới bên ngoài, về những điều lạ lùng mới mẻ mà chúng đă nghe hay thấy. Sự nghiêm khắc, khó khăn, chối từ của các bậc phụ huynh không dẹp tắt được sự ṭ ṃ của trẻ em. Không t́m hiểu được từ nơi cha mẹ, chắc chắn chúng sẽ đến với các bạn bè cùng trang lứa, học hỏi những điều vô cùng tai hại từ những đứa trẻ, cũng ít hiểu biết và bồng bột như chúng.
Người làm cha mẹ cần nhớ rằng trẻ vị thành niên là một đứa bé được lớn lên trong một môi trường yên lành, nên nó nghĩ rằng xă hội bên ngoài cũng an ninh và dễ dàng chẳng khác ǵ ở trong nhà. Đối với chúng, thế giới bên ngoài hào nhoáng vui thú hơn, trẻ được tự do làm những điều mà chúng bị cấm đoán trong gia đ́nh, được tự do làm những điều mà các bạn khác đă làm. Trẻ vị thành niên, do đấy rất dễ quyết định bỏ nhà ra đi, sống tự lập.
Cho nên, trước khi cha mẹ trang bị cho con cái một sự hiểu biết thực tế về cuộc sống ở bên ngoài, trước khi trẻ con biết sợ hăi những điều đang chờ đợi chúng bên lề đường, các bậc phụ huynh chớ vội vàng dọa nạt, đ̣i đuổi con cái ra khỏi nhà hoặc có những thái độ khiến chúng phải bỏ nhà ra đi. Những điều này chỉ khuyến khích trẻ con đốt giai đoạn để làm người lớn như chúng muốn mà thôi.
Trẻ vị thành niên cần được nói và cần được nghe!
Hăy kiên nhẫn và tin cậy nơi con cái bạn. Bạn đă trải qua giai đọan dậy th́. Không phải chỉ có bạn mới đủ khôn ngoan để chiến thắng được những thử thách, c̣n con cái bạn th́ dại dột, yếu đuối cần phải được bảo vệ bằng cách nhốt nó ở trong nhà, và cấm không cho biết những điều mà các trẻ vị thành niên cần biết và phải được giải thích một cách cặn kẽ.
Sóng sau dồn sóng trước. Mỗi thế hệ có những sự phát triển riêng của nó. Bạn có thể truyền lại cho con cái những điều tốt lành, những điều khôn ngoan của thế hệ cũ, nhưng bạn không thể kềm hăm sự tiến hóa của thế hệ mới. Bạn đă không muốn bị nhốt trong nếp sống và tư tưởng của thế hệ ông bà, cha mẹ ḿnh; th́ cũng nên thông cảm cho sự khác biệt giữa hai gịng tư tưởng của ḿnh và của con cái.
Điều quan trọng mà các bậc phụ huynh cần nhớ là "Khác biệt chưa chắc đă là Sai".
NHU CẦU T̀NH CẢM
Có nhiều bậc phụ huynh cho rằng, chẳng thà dùng th́ giờ để làm một chuyện ǵ đó có ích lợi hơn là nói chuyện với con cái, mà họ quên rằng con cái rồi sẽ lớn lên và đi lập cuộc đời riêng. Đến lúc ấy, họ mới thấy được những giây phút riêng tư, những kỷ niệm, những lần tâm sự, những lần dạy dỗ là cần thiết cho họ và cho con cái họ đến chừng nào.
Lúc chúng ta c̣n trẻ, con cái khao khát được chúng ta để ư thăm hỏi, nói chuyện mà không được. Đến lúc về già, chính chúng ta lại là người thèm khát những lời thăm hỏi, những cuộc viếng thăm của chúng mà không có.
Trẻ con, nhất là trẻ vị thành niên có một nhu cầu đặc biệt về t́nh cảm. Và cái t́nh cảm mạnh mẽ nhất và tốt đẹp nhất, bao giờ cũng là t́nh yêu thương của cha mẹ.
Đừng nghĩ rằng con cái ḿnh c̣n quá nhỏ để hiểu biết một chuyện ǵ đó. Có thể kiến thức của trẻ chưa có đủ để nó hiểu điều chúng ta tâm sự, nhưng giác quan của nó đủ sức bén nhạy để cảm thông được những điều mà cha mẹ muốn gởi gắm.
Hăy nói chuyện với con cái về những khó khăn mà bạn đă và đang trải qua trong cuộc sống. Nói một cách thành thật về những thất bại, những mặc cảm, những đau khổ. Nói về những cố gắng, những giấc mơ, lư tưởng, chí hướng của bạn. Nói về tương lai trong đó có bao gồm con trẻ. Đừng nói về ḿnh như những người hùng viễn vông trong tưởng tượng, mà hăy nói đến những điều đơn giản tốt đẹp trong thực tế.
Khả năng chấp nhận sự thật và mức độ thông cảm của một người trưỡng thành tùy thuộc vào sự thành thật của cha mẹ họ trong khi dạy dỗ con cái, đă tŕnh bày cho họ biết về con người thật của ḿnh như thế nào.
TÂM T̀NH VỚI TRẺ DẬY TH̀
Tâm t́nh với trẻ con đôi khi cũng rất là thích thú. Một nhà tâm lư học đă nói, "Sự thành thật của trẻ con trong suốt như pha lê. Chúng cởi mở, tin cậy và rất trung thành. Chúng dễ mềm ḷng trước những cảnh khổ đau. Chúng cho việc ǵ cũng quan trọng cả. Chúng làm ǵ cũng chăm chỉ bỏ hết tinh thần vào, ngay cả trong những lúc chơi đùa. Chúng đem hết ḷng dạ ra để sống với đời, và rất đỗi ngây thơ trước những gánh nặng mà chúng đ̣i gánh vác, cũng như rất mơ hồ với những nguy hiểm mà chúng đang đương đầu".
Trẻ dậy th́ mang tâm hồn đầy lư tưởng và rất dễ bị tổn thương. Các em muốn được chấp nhận: bạn bè chấp nhận, cha mẹ bà con chấp nhận, đám đông chấp nhận. Chúng muốn được mọi người chú ư đến. Trẻ vị thành niên có thể làm bất cứ điều ǵ để được chú ư đến, ngay cả làm những việc xấu để bị cha mẹ la mắng, ăn mặc dị hợm lố lăng để được mọi người để ư đến.
Có em chỉ v́ không được cha mẹ để ư, bỏ bê không chăm sóc, đă bỏ nhà trốn đi, để rơi vào thế giới tội phạm của ma túy, trộm cướp giết chóc, buôn bán t́nh dục. Em tập trở thành người tàn nhẫn và mất cả lương tri, trong khi em lớn lên cũng ngây thơ, cũng thành thật, cũng tốt đẹp như tất cả các em khác. Cái bất hạnh của em là không có được sự hướng dẫn và thông cảm trong những giai đoạn khó khăn của tuổi dậy th́.
Ai cũng bận rộn tranh sống, nhưng nếu bạn dành vài phút mỗi ngày hay mỗi tuần để kể một câu chuyện cười, để vuốt đầu khen thưởng, để nghe con cái kể lại những chuyện mà chúng hứng thú, để hỏi han chúng vài câu, bạn sẽ thấy những kết quả hết sức ngạc nhiên.
Những giây phút mà bạn cho là thừa thải ấy lại có khả năng làm cho đứa trẻ cảm thấy vô cùng hạnh phúc, và đôi khi có thể thay đổi cả cuộc đời của nó được. Những giây phút mà bạn cho là vô tích sự ấy, nhiều khi lại được con trẻ ôm ấp, giữ ǵn, hồi tưởng suốt cả cuộc đời của nó.
Hăy nhớ lại, chính bạn cũng đă từng ao ước được cha mẹ khen thưởng, tin cậy; từng ao ước được cha mẹ gần gủi, tâm sự biết là chừng nào!
Trích dẫn trong đặc san Suối Thiêng: Ấn Bản Đức Tin & Lẽ Thật
| |
|
|
|
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ CON
Trẻ em cũng chẳng khác ǵ người lớn, mỗi em có một cá tánh riêng biệt. Mỗi em có một cách thức học hỏi riêng để phát triển kiến thức. Một phương cách áp dụng thành công cho đứa trẻ này, nhưng có thể lại hoàn toàn thất bại và sai lầm cho trẻ khác.
Để hiểu rơ hơn về cách thức trẻ con học hỏi, chúng ta thử nghiên cứu về phần năo bộ điều khiển sự học hỏi của con người. Hai phần "TẢ" và "HỮU" của năo bộ được xử dụng cho những phần việc khác nhau. Chúng ta học một số điều bằng năo bộ bên phải, và học một số điều khác bằng năo bộ bên trái. Tuy rằng tất cả chúng ta đều xử dụng cả hai phía của năo bộ, nhưng tùy theo mỗi người, có một phía được xử dụng nhiều hơn phía kia.
NĂO BỘ PHÍA BÊN TẢ (bên trái)
Những điều chúng ta nghe bằng tai, trước hết được truyền sang năo bộ bên trái. Ngôn ngữ được phát triển cũng do năo bộ bên trái, ngay cả khả năng nói lưu loát. Năo bộ bên phải có thể tạo ra những nhóm chữ, nhưng không thể sắp đặt được những câu nói dài và có ư nghĩa.
Phần trái của năo bộ cũng là phía dùng để giải đáp những vấn đề. Khi trẻ con học cách đi từ điểm A đến điểm B đến điểm C để giải đáp một bài toán, chúng xử dụng năo bộ bên trái. Người thiên xử dụng năo bộ bên trái để ư những chi tiết nhỏ. Họ có trí nhớ về những việc chi ly.
Phần năo bên trái cũng điều khiển sự phân biệt giờ giấc. Thường quên giờ giấc trong khi làm việc, là một trong những trạng thái kém hoạt động năo bộ bên trái.
NĂO BỘ PHÍA BÊN HỮU (bên phải)
Năo bộ bên phải điều khiển sự học hỏi bằng cách quan sát. Hoạt động chủ chốt của phía phải là "Sáng tạo". Những người họa sĩ, điêu khắc, văn sĩ, nhạc sĩ là những người có những hoạt động rất mạnh của năo bộ bên phải.
Thông hiểu cũng là một hoạt động quan trọng khác. Trong khi phía trái dùng để nhớ, phía phải được dùng để thông hiểu vấn đề. Đặc tánh về sự chuyển động cũng bắt nguồn ở phía phải. Những người lực sĩ thành công ở các vận động trường, lại gặp rất nhiều khó khăn ở các lớp học về ngôn ngữ.
Nghiên cứu cho thấy, nữ giới thường thiên về xữ dụng năo bộ bên trái. Họ rất hiệu năng trong những công việc có tính cách từng-ngày-một. Nữ giáo viên thường dễ dàng đáp ứng với những công việc hàng ngày hơn nam giáo viên. Nam giới khó có thể giải quyết được những công việc chi li như săn sóc trẻ con hay làm thư kư, kế toán văn pḥng.
Nam giới có khuynh hướng hoạt động mạnh mẽ phần năo bên phải. Họ nh́n mọi việc một cách khái quát. Họ thông hiểu vấn đề, biết cách giải quyết, nhưng lại không hoàn tất được các chi tiết cặn kẽ của vấn đề.
Trở lại vấn đề trẻ con, những đứa trẻ thuộc phe "TẢ" gặp nhiều khó khăn ở các phương diện nghệ thuật và thể thao. Trong khi các trẻ phe "HỮU" lại kém cỏi trong các lớp ngôn ngữ và đọc sách, chậm nhớ bài học thuộc ḷng hơn.
Để giúp trẻ phát triển ưu điểm của ḿnh: đối với trẻ "thiên về phía TẢ", chúng học hỏi bằng "tai nghe" hơn "mắt thấy", cho nên chúng ta cần phải giảng giải với những trẻ này bằng lời nói. Âm thanh, lời nói được chuyển vào tai, qua năo bộ bên trái một cách mau lẹ, và sau đó trẻ sẽ vận dụng năo bộ bên phải để thông hiểu. Các bậc phụ huynh và thầy dạy có thể đọc cho chúng nghe nhiều hơn, nói chuyện với chúng nhiều hơn.
Trong khi đối với những trẻ "thiên HỮU", th́ cách thức tốt nhất là để cho chúng thấy. Xă hội đượng thời có khuynh hướng phát triển hoạt động của năo bộ bên phải. Trẻ con tiêu xài nhiều th́ giờ mỗi ngày để xem TV, chơi "game", xem Video. Những trẻ thiên phe "HỮU" có nhiều cơ hội để phát triễn, trong khi trẻ thuộc phe thiên "TẢ" ngày càng chậm lụt.
Những nhà giáo dục đă đề nghị một vài phương cách để giúp trẻ phát triển. Đó là các bậc phụ huynh nên tránh giao phó việc giáo dục con trẻ cho TV, Computer, và Video games. Cha mẹ nên khuyến khích con cái đọc sách, và chuyện tṛ với chúng. Chuyện tṛ với con cái khiến chúng thông hiểu sự việc một cách rơ ràng hơn, đồng thời kết chặc t́nh thân trong gia đ́nh, và cũng là dịp truyền lại cho con cái những tư tưởng, niềm tin của cha mẹ.
Một đề nghị rất lư thú nữa, là các bậc phụ huynh nên giới hạn việc mua đồ chơi cho trẻ con. Một vài đồ chơi với những vật liệu sơ sài, giúp trẻ phát triển đầu óc sáng tạo. Trong khi quá nhiều đồ chơi, sẽ khiến trẻ có tánh mau chán và trí óc chậm hoạt động lại. Trẻ con càng có óc sáng tạo th́ lại càng thông minh hơn.
Để kết luận, biết ưu và khuyết điểm của trẻ con, là để chúng ta hiểu rơ cá tánh của mỗi đứa. Có hiểu trẻ con, chúng ta mới có thể tránh được những sai lầm trong sự sửa phạt cũng như dạy dỗ trẻ. Hiểu trẻ con, chúng ta mới giúp trẻ phát triển được hết khả năng của chúng một cách tốt đẹp, mà không cần phải bó buộc chúng phải chạy theo hay bắt chước những trẻ khác, một cách nghịch lư và bất công.
Hiểu được khả năng của con cái th́ tất cả những công việc của chúng ta làm, những hy sinh, những dạy dỗ mới có kết quả. Giúp con cái trưởng thành một cách tốt đẹp, đó là ước muốn đầu tiên và sau cùng của tất cả các bậc làm cha mẹ vậy.
Trích dẫn trong đặc san Suối Thiêng: Ấn Bản Đức Tin & Lẽ Thật
|
|
|
ĐÀO TẠO NHÂN CÁCH
Phẩm hạnh hay nhân cách (personality) của một người được tạo dựng qua nhiều giai đoạn, từ lúc c̣n là trẻ sơ sanh cho đến khi trưởng thành. Theo nhà tâm lư học Lawrence Kohlberg, có tất cả 6 giai đoạn phát triển nhân cách. Trẻ con không trải qua tất cả các giai đoạn một cách tự động. Có trẻ dừng lại ở giai đoạn 2 cho đến hết cuộc đời. Có trẻ từ giai đoạn 4 trở lại giai đoạn 3 và dừng lại luôn ở đó. Thời gian trải qua những giai đoạn, mau hay chậm cũng tùy vào cá nhân mỗi em.
Sau đây là những nguyên tắc căn bản của mỗi giai đoạn mà tất cả mọi người đều phải trải qua trên bước đựng tạo dựng nhân phẩm.
GIAI ĐOẠN I
Đây là giai đoạn đầu tiên của ấu nhi. Em bé chỉ biết đến ḿnh mà thôi. Em muốn được chú ư và được thỏa măn các yêu cầu ngay lập tức. Các em đ̣i hỏi những tiện nghi trong cuộc sống, như ăn cho no, mặc cho ấm, được ngủ yên, được chú ư đến khi cần. Đó là những yêu cầu rất tự nhiên của một em bé, chúng tập sinh tồn bằng cách nghĩ đến ḿnh trước tiên.
GIAI ĐOẠN II
Khi trẻ tiến vào giai đoạn thứ hai, em bắt đầu nới rộng thế giới của ḿnh, và có một khái niệm tổng quát về Đúng và Sai. Nhưng phải là "Đúng và Sai" theo quan điểm của chúng. Nghĩa là tất cả những điều đứa bé làm đều đúng. Nếu có chuyện ǵ xảy ra th́ chúng ta thường nghe câu, "Con không có ư làm như vậy". Một đứa trẻ không cảm thấy ḿnh có tội làm bể cửa kiếng, bởi v́ nó không có ư ném trái bóng vào cửa kiếng, nó chỉ muốn chơi bóng mà thôi.
Bạn có thể rất ngạc nhiên khi biết rằng, rất nhiều người tuy đă trưởng thành, nhưng lại đứng lại ở giai đoạn phát triển tâm linh này và không tiến thêm nữa. Tất cả quyết định của họ đều qui về một trọng tâm, đó chính là "Cái tôi". Chỉ có ư nghĩ của tôi mới đúng, việc làm của tôi mới có ư nghĩa, t́nh cảm của tôi mới đáng được lưu ư.
Nếu có bất cứ chuyện ǵ xảy ra giữa họ và người khác, th́ người khác nhất định là sai, là người có lỗi. Những người này tuyệt đối tin tưởng cá nhân ḿnh rất quan trọng, và mọi người phải lưu tâm. Khái niệm "Đúng và Sai" của họ bị giới hạn trong tâm tánh của một đứa trẻ con. Nhân cách của họ được thiết lập ngay trong giai đoạn 2 và dừng lại luôn ở đó.
Giai đoạn 2 vẫn c̣n là một giai đoạn ấu trĩ trong tiến tŕnh tạo dựng nhân cách. Cho nên vấn đề làm thế nào để cho một đứa trẻ con hiểu được ư nghĩa của sự "Đúng và Sai" theo tiêu chuẩn của luật pháp, đạo đức, phong tục, là một điều hầu như không thể làm được.
GIAI ĐOẠN III
Tiến lên một bậc thang nữa, trẻ con bắt đầu nghĩ đến người khác. Nhưng "Ư muốn" của chúng trong giai đoạn này là một yếu tố rất quan trọng. Trẻ con cảm thấy thích làm điều này, điều nọ cho người khác. Chúng tập làm công việc nhà giúp mẹ và phụ vào công việc của người khác. Nhưng những công việc này đều được điều động bởi ư thích của nó. "Làm bếp giúp mẹ v́ thấy vui". "Cố gắng học cho giỏi v́ được ba khen thưởng th́ sung sướng lắm". "Giúp vào việc trang hoàng tiệc sinh nhật cho anh chị v́ thấy đẹp". Sự lưu tâm đến người khác, hoàn toàn dựa trên cảm giác riêng của ḿnh. Nếu thấy vui th́ làm, không vui th́ thôi. Việc làm hoàn toàn tùy theo hứng.
Trẻ con ở giai đoạn này thường được cha mẹ khuyến khích bằng những lời khen hay phần thưởng.
Người trưởng thành mà nhân cách bị đóng khung trong giai đoạn này thường bị phê b́nh là "Thiếu trách nhiệm", "Không có lập trường", "Ham vui".
GIAI ĐOẠN IV
Qua đến giai đoạn thứ tư, đứa trẻ thâu nhận vào trong thế giới của nó nhiều người hơn. Trẻ con bắt đầu thấy sự quan trọng của tập đoàn. Nó ít muốn ở trong nhà, và không muốn giới hạn sinh hoạt của ḿnh ở trong gia đ́nh nữa. Trẻ ở giai đoạn này, có khuynh hướng muốn tham gia vào những hoạt động của đoàn thể, muốn làm chung, chơi chung. Trẻ hoặc gia nhập vào một nhóm bạn, hoặc các đoàn thể thanh thiếu niên, hay tệ hại hơn là gia nhập băng đảng.
Biết con cái đang ở giai đoạn 4 trong tiến tŕnh tạo dựng nhân cách, bạn sẽ cảm thông hơn khi thấy chúng tỏ ư thích đi tới những tiệc tùng, hoặc thích hội họp với các bạn. Thay v́ la mắng hay buộc tội chúng, bạn có thể hướng dẫn bằng cách cho em chơi thể thao với những em khác, cho em sinh hoạt chung với những bạn bè tốt, thỉnh thoảng cho phép em đi tiệc tùng. Cách tốt nhất là hướng dẫn cho em gia nhập các đoàn thể thanh thiếu niên như Hướng đạo, hoặc các sinh hoạt tôn giáo, để giúp các em tập tánh tháo vát, bạo dạn và làm quen với những luật lệ trong cuộc sống chung.
Trong xă hội, cũng có không ít những người trưởng thành chưa hề tiến đến giai đoạn này, hoặc đă từ những giai đoạn trưởng thành hơn trở lui lại giai đoạn 4 và đứng luôn tại đây. Những người này hoặc là chỉ miễn cưỡng giao thiệp với người chung quanh, họ thích ở một ḿnh và không thể ḥa hợp với bất kỳ ai; hoặc là chỉ muốn suốt ngày tụ tập với bạn bè, và chỉ cảm thấy vui vẻ thoải mái thật sự khi được ra ngoài đường và tụ họp với người khác.
GIAI ĐOẠN V
Giai đoạn thứ năm là một giai đoạn rất quan trọng của tuổi dậy th́. Ở giai đoạn này, con cái của bạn có nhu cầu cần diễn đạt những tư tưởng cũng như hành động của ḿnh. Nói một cách khác trẻ biết cân nhắc ư kiến của người khác, và phân tách, đối chiếu với tư tưởng của nó.
Trong giai đọan này, mặc dầu các em c̣n trẻ và không có nhiều kiến thức, kinh nghiệm cũng như khôn ngoan; nhưng các em vẫn có một nhu cầu tự nhiên và rất "Người", đó là nhu cầu được trở thành một con người độc lập.
Nếu bạn muốn con cái nhu ḿ, luôn luôn nghe theo lời cha mẹ th́ bạn cũng không nên ngạc nhiên nếu sau này ra đời chúng rất dễ bị dụ dỗ hay thuyết phục. Những đứa trẻ không có tánh phản kháng thường là đối tượng của những sự áp đảo, lợi dụng, sai khiến của người khác.
Người làm cha mẹ nên cảm thông sự đối kháng của con cái miễn là vẫn ở trong ṿng lễ giáo và khuôn phép. Đây là một giai đoạn rất khó khăn cho cha mẹ v́ phải chấp nhận sự kiện con cái đang từ từ rời xa ḿnh để tập đứng một ḿnh.
Đây cũng là một giai đoạn rất khó khăn cho con cái. Bởi v́ tuổi đời non nớt, trẻ chưa đủ khéo léo, tế nhị, kiên nhẫn, và khôn ngoan để tŕnh bày ư kiến của ḿnh một cách rơ ràng mạch lạc, mà không bị hiểu lầm hay ngộ nhận.
Nhưng xét cho kỹ, ngay cả chính bản thân của các bậc phụ huynh, cũng không có mấy người có đủ sự tế nhị, kiên nhẫn, khôn ngoan, và khéo léo khi nói chuyện với con cái. Bởi v́ nếu người lớn chúng ta, thật sự nắm được những bí quyết giao tế trong sự liên hệ giữa người và người, th́ chúng ta đă không có những vấn đề khó khăn đối với con cái, phải không các bạn?
Hiểu được điều này, cha mẹ sẽ khoan dung hơn, đối với những sự đụng chạm trên tư tưởng đối với trẻ vị thành niên. Chúng đang trải qua thời kỳ tập làm người trưởng thành, cha mẹ nên tha thứ và bỏ qua những vụng về sơ hở của con cái trong lời ăn tiếng nói, hành động và cách cư xử.
Phương pháp hiệu nghiệm nhất để đối phó với trẻ trong giai đoạn này là chỉ dẫn cho chúng biết cách bày tỏ ư kiến riêng một cách lễ độ, b́nh tĩnh và thành thật với cha mẹ. Phụ huynh nên đối xử với trẻ như thế nào để chúng tin cậy nơi sự cảm thông hiểu biết của ḿnh, để chúng t́m đến ḿnh mỗi khi cần tâm sự và được cố vấn trong những vấn đề quan trọng.
Đây là giai đoạn thường được mệnh danh là giai đoạn "Nổi loạn" của tuổi dậy th́. Vượt qua được giai đoạn này một cách song suốt, trẻ sẽ tiếp tục con đường phát triển nhân cách. Không vượt qua được, trẻ sẽ trở thành những người lớn bất măn, "gàn dở", luôn luôn có khuynh hướng chống đối mọi người và xă hội.
GIAI ĐOẠN VI
Đây là giai đoạn sau cùng của sự trưởng thành trong nhân cách. Người thanh niên đạt đến giai đoạn này, đă gầy dựng được một hệ thống tư tưởng và hành động vững mạnh trên một nền móng đạo đức bền bỉ và chính xác.
Người ở giai đoạn này tôn trọng kỹ luật và nguyên tắc. "Tôi làm điều này, v́ đó là điều đúng. Không kể tôi có thích hay là không? Không kể tôi có được lợi lộc ǵ không? Không kể bạn bè tôi có đồng ư hay không?".
Trong tinh thần hiểu biết giữa Đúng và Sai, Tốt và Xấu, người thanh niên trau dồi những đức tánh cần thiết cho cuộc sống một cách nghiêm chỉnh và có ư thức. Tất cả hành động của anh đều có ư nghĩa và đă được suy nghĩ trong một chiều hướng nào đó.
Nói chung, đây là một mẫu người trẻ tuổi có trách nhiệm, sẵn sàng gia nhập vào đời sống cộng đồng với một tinh thần xây dựng, và anh có khả năng thực hiện được lư tưởng cao đẹp của ḿnh.
Giáo sư Kohlberg nói rằng cái khó nhất của cha mẹ, trong sự giúp đỡ con cái vượt qua những giai đoạn phát triển tánh hạnh, đó là sự làm gương. Người làm cha mẹ, không thể nào bắt buộc con cái phải đạt đến một tŕnh độ đạo đức cao, trong khi chính bản thân ḿnh vẫn cứ đứng lại ở nấc thang dưới thấp. Chúng ta không thể bắt buộc con cái phải mạnh mẽ đứng lên, từ bỏ băng đảng và trở về làm một người tốt trong khi chúng ta th́ lại yếu đuối, buông trôi cuộc đời trong sự nghiện ngập rượu chè, thuốc lá, cờ bạc ...V.V...
Nhưng cha mẹ và con cái có thể cùng nhau học và cùng nhau tiến. Tập cảm thông và giúp đỡ con trẻ phát triển nhân cách, có nghĩa là chúng ta cũng tự trau dồi thêm cá tánh của ḿnh nữa. Bởi v́ đào tạo một nhân cách tốt đẹp, là công tŕnh của cả một cuộc đời. Trong sự học hỏi của người đă trưởng thành, có cái lợi của kinh nghiệm và hiểu biết. Trong sự học hỏi của người trẻ, có cái lợi của sự trong trắng đơn sơ, chưa hề pha trộn với những xấu xa.
Trẻ học để xây dựng nhân phẩm. Người trưởng thành học để trau dồi thêm phẩm hạnh của ḿnh. Cả hai sự học đó đều rất tốt đẹp và rất cần thiết.
Trích dẫn trong đặc san Suối Thiêng: Ấn Bản Đức Tin & Lẽ Thật
| |
|
|
|
XÂY DỰNG L̉NG TỰ TRỌNG CHO CON CÁI
Người lớn thường có khuynh hướng xem nhẹ t́nh cảm hay tư tưởng của trẻ con. Chúng ta cho rằng trẻ nít th́ không biết ǵ, cho nên không cần phải mất nhiều th́ giờ t́m hiểu trẻ con. Chúng ta cũng không mấy cẩn thận khi phải nói chuyện với trẻ con. Chúng ta chỉ lo cho con cái cơm ăn, áo mặc, và đôi khi v́ quá xem thường hoặc v́ quá bận rộn, cứ nghĩ rằng đợi cho đến khi chúng trưởng thành rồi hăy dạy dỗ cho nó sau. Nhưng lúc ấy th́ đă quá trể, nhân cách của đứa trẻ đă được thiết lập, chúng ta khó mà thay đổi được.
Những nghiên cứu mới nhất về tâm lư trẻ con cho thấy, nhân cách của một đứa trẻ được thiết lập rất sớm, và thường là kết quả của cách thức đối xử của cha mẹ.
NHỮNG CÂU NÓI LÀM TRẺ CON MẤT L̉NG TỰ TRỌNG.
Trẻ con có khuynh hướng làm những ǵ mà người khác nói. Nếu bạn tin rằng con ḿnh là một đứa trẻ hư, chắc chắn nó sẽ trở thành một đứa trẻ hư. Tâm hồn trẻ con là những trang giấy trắng và cha mẹ là những người viết lên trên những trang giấy ấy, định mệnh và tương lai của nó.
Có người thường mắng con là, "Đồ con cái hư hỏng, sau này chỉ làm cho cha mẹ hổ thẹn, nhục nhă mà thôi!", hoặc "Đồ ngỗ nghịch bất hiếu, sau này lớn lên th́ chỉ đi làm ăn cướp!", hay là "Đồ biếng nhác ngu dốt, sau này không đi ăn mày th́ cũng đi đổ rác mới sống được!"
Có những câu nói dùng để dạy dỗ con cái, nhưng chắc chắn những câu nói trên đây, hoàn toàn không đóng một vai tṛ hữu ích ǵ trong sự giáo dục.
Những câu nói này là những lời phán xét nặng nề nhiều thành kiến làm trẻ cảm thấy ḿnh không c̣n có cơ hội để sửa chữa nữa. Trẻ con chưa có ḷng tự tin và chúng cần ư kiến của người lớn, nếu cha mẹ đă tuyên bố số phận của chúng như vậy th́ coi như xong.
Chúng có làm việc tốt cũng chẳng ích ǵ, chẳng thay đổi được ư nghĩ của cha mẹ. Tất cả mọi người đều đă biết, bây giờ ai cũng khinh khi, ghét bỏ và không ai c̣n muốn giao thiệp với chúng nó nữa. Thôi th́ cứ tiếp tục đi cho hết con đường đă vạch sẵn, làm cho đúng điều cha mẹ đă tiên đoán trước ḿnh sẽ làm.
Chúng ta thường nghe những lời biện hộ như, ?Tôi phải nói như vậy để chúng hổ thẹn mà cố gắng lên, sửa đổi tính nết, học hành chăm chỉ hơn?. Nhưng có thật như vậy hay không? Ngay chính bản thân của bạn là người lớn, bạn có chắc chắn rằng bạn sẽ có một phản ứng tốt đẹp nếu những người quen biết chung quanh phỉ báng bạn hay buông lời phán xét nặng nề về bạn hay không?
Chúng ta luôn luôn cẩn thận lời ăn tiếng nói với những người đă trưởng thành, là những người đă có tư tưởng, lập trường vững chắc. Tại sao chúng ta lại không để ư đến lời nói và hành động của ḿnh đối với trẻ con, là những nhân vật yếu đuối non nớt, dễ bị hoang mang, dễ bị tổn thương?
Có rất nhiều điều chúng ta đừng nên làm đối với con cái. Đó là:
- Đừng đổ lên đầu con cái những bực dọc giận dữ, bởi v́ chúng ta biết trẻ con không dám có phản ứng ǵ đối với cha mẹ.
- Đừng buộc tội trẻ con, bởi v́ chúng ta không muốn chịu trách nhiệm về những chuyện đă xảy ra.
- Đừng trừng phạt trẻ, bởi v́ chúng ta đă bị người khác trừng phạt. Đừng buộc trẻ phải chịu đau khổ bởi v́ cuộc đời của chúng ta không được sung sướng.
- Đừng gán cho trẻ cái trách nhiệm đă làm cho cuộc đời của chúng ta thất bại.
- Và nhất là đừng nhân danh t́nh yêu thương của người cha hay người mẹ, đừng núp sau tấm b́nh phong giáo dục, để chưởi rũa hay sỉ nhục con cái.
Sự cực nhọc và lo lắng quá độ, nhiều khi làm tinh thần của bậc làm cha mẹ căng thẳng. Có nhiều gia đ́nh, con cái thường xuyên nghe những lời kể lể công ơn khó nhọc, những câu chưởi mắng, những tiếng la hét vô nghĩa, những lời chỉ dạy bất thường, những tư tưởng hoặc bi quan hoặc điên rồ đáng sợ.
Những đứa trẻ được nuôi dưỡng trong hoàn cảnh như vậy, khi lớn lên thật khó mà có một trạng thái tâm thần b́nh thường.
Trong những lời nói để xây dựng, luôn luôn có sự hiện diện của những đức tánh: Điềm tĩnh, Ân cần, Ư tứ; đó là 3 đặc tính cần phải có trong những lời nói của cha mẹ đối với con cái.
NHỮNG HÀNH ĐỘNG LÀM TRẺ CON MẤT L̉NG TỰ TRỌNG
Có những người cha hay mẹ, mỗi khi con ḿnh làm điều ǵ lầm lỗi, thường bĩu môi, nh́n nó một cách khinh bỉ, có khi lại lạnh lùng coi trẻ như không có mặt trong gia đ́nh. Cũng có những bậc cha mẹ, mỗi khi con ḿnh làm điều lầm lỗi, th́ tát nó thẳng tay, hoặc rút gậy gộc quất vào người nó túi bụi, có khi lại nắm đầu con xô vào tường, đánh đá.
Ngoài ảnh hưởng nguy hại trên cơ thể có thể làm trẻ bị thương tật suốt đời, những hành động bạo hành với con cái c̣n làm tổn thương tinh thần và t́nh cảm của trẻ con một cách lâu dài. Trẻ có thể biến đổi nhân cách và tâm tánh, để trở nên bất măn thường xuyên. Nó có thể bỏ nhà ra đi, gia nhập vào băng đảng, trở nên lạnh lùng và ĺ lợm trước những h́nh phạt, hay những sự đau đớn của kẻ khác.
Nếu có thể vượt qua được những đau đớn xảy trong thời niên thiếu, th́ khi trưởng thành những người này cũng sẽ tái diễn lại những hành động bạo hành, vũ phu đối với con cháu. Những thế hệ kế tiếp cũng sẽ đi theo cái ṿng tṛn oan nghiệt ấy với một sự tin tưởng rằng, đánh đập là biện pháp duy nhất để dạy dỗ con cái và bạo động là phương pháp duy nhất để giải quyết vấn đề.
Thông thường, đại đa số những trẻ thường xuyên bị sỉ nhục và đánh đập trở nên rụt rè mặc cảm khi trưởng thành. Những người này tránh né giao tiếp với người ngoài mặc dầu trong ḷng rất cô đơn; và cũng v́ không có ḷng tự tin và tự trọng nên cuộc đời họ thường hay gặp thất bại.
Nói tóm lại, trên phương diện giúp đỡ con cái xây dựng ḷng tự tin và tự trọng, người làm cha mẹ nên thường xuyên xét lại cung cách cư xử của ḿnh khi dạy dỗ chúng, nên cố gắng dẹp bỏ ḷng tự ái và t́m cách sửa chữa những lỗi lầm của ḿnh.
Ngoài ra, cho dù có được sự b́nh yên ở nhà, có nhiều trẻ hàng ngày vẫn âm thầm chịu đựng những sự kỳ thị của xă hội, đau khổ chịu đựng những tàn nhẫn của bạn bè trên trường học. Chúng ta nên t́m cách an ủi, khuyên dạy trẻ thông hiểu hoàn cảnh và vượt qua được những khó khăn.
Ai cũng có thể cho trẻ cơm ăn áo mặc, viện nuôi dưỡng trẻ mồ côi cũng có thể nuôi dưỡng được trẻ con, nhưng chỉ có cha mẹ mới dạy dỗ được cho con trẻ nên người. Các bậc làm cha mẹ đừng quên rằng, trách nhiệm xây dựng nhân cách cho con cái, quan trọng gấp bội phần trách nhiệm lo cho trẻ được sống đầy đủ tiện nghi, với nhiều đồ chơi tối tân, áo quần đẹp đẽ, tiền bạc dư thừa.
Trích dẫn trong đặc san Suối Thiêng: Ấn Bản Đức Tin & Lẽ Thật
|
|
|
|
